Όταν ο Κατακουζινός στο Κωνσταντίνου και Ελένης εξηγούσε ότι η τρίτη ηλικία είναι η καλύτερη για να ζήσεις την ζωή σου νομίζω ότι είχε απόλυτο δίκιο. Όσο μεγαλώνω και το παρατηρώ, στην Ελλάδα τουλάχιστον η τρίτη ηλικία έχει τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους να έχει πάντα δίκιο (βλ. Η τέχνη να έχεις πάντα δίκιο - Σοπενάουερ). Έχουν ένα σύνολο από τακτικές και επιχειρήματα που σε κλειδώνουν σε ένα κύκλο συναισθημάτων που τους βγάζει νικητές έναντι σε κάθε λεκτική αντιπαράθεση, αν και κάποιες φορές γίνονται τοξικοί. Πάμε να δούμε πώς το εκφράζουν.
Αξέχαστη ατάκα - καραμέλα. Δύσκολα θα πίστευα ότι υπάρχει παιδί που δεν το έχει ακούσει δεκάδες φορές σε κάθε συζήτηση που συγκρίνει την "τότε" εποχή με την σημερινή. Αυτή η καραμέλα σε κάποιες περιπτώσεις έχει βάση, ας πούμε όταν μου περιγράφει η γιαγιά μου εμπειρίες από τον πόλεμο με βόμβες, πείνα και όλα τα καλά, δεν μου δίνει και μεγάλο περιθώριο να πω το πόσο άσχημη είναι η κατάσταση σήμερα. Αλλά αυτή η ατάκα είναι τόσο αποστομωτική που την ζήλεψαν και την χρησιμοποιούν και άλλες γενιές που επιζητούν τον θαυμασμό και την ταυτόχρονη λύπηση που νιώθει κανείς όταν ακούει για τις συνθήκες του πολέμου. "Εγώ στην ηλικία σου έπαιζα σε αλάνες και γυρνούσα με γδαρμένα γόνατα στο σπίτι, δεν έπαιζα αυτόν τον διάολο να μου καίει τον εγκέφαλο" έχω ακούσει να μου λένε πολλοί μεγαλύτεροι που λησμονούν την παιδική ηλικία τους. Παραλείπουν, βέβαια, να περιγράψουν πώς ένιωθε η μάνα τους όταν έπεφταν σε χαντάκια ή καρφώνονταν σκουριασμένα καρφιά στα πόδια τους και έτρεχαν για αντιτετανικό.
Κάθε γενιά πιστεύει ότι ήταν η καλύτερη γιατί πιστεύει ότι "τα είχε" πιο δύσκολα από κάθε άλλη και αυτό είναι που κάνει τις συγκρίσεις να έχουν πλάκα σε μια φιλική συζήτηση. Όταν, όμως, η συζήτηση γίνεται πιο σοβαρή τα πράγματα αλλάζουν. Η ατάκα "Εγώ στην ηλικία σου" δεν έχει απολύτως κανένα νόημα. Ας υποθέσουμε ότι κάθε γενιά δουλεύει ώστε η επόμενη να μην περάσει τα ίδια με εκείνη, δηλαδή δουλεύει για να "τα έχουν καλύτερα" οι επόμενοι. Αν η κατάσταση στην νεότερη γενιά παραμένει δύσκολη τότε καλό θα ήταν οι προηγούμενοι να αφήσουν τις τοξικές συγκρίσεις και να γίνουν πιο συμπονετικοί, ειδικά αν και η μεθεπόμενη γενιά ζει σε ύφεση.
- Άσ' το στην γιαγιάκα, μπορεί να είναι και το τελευταίο της...
Ας υποθέσουμε ότι είσαι στο ζαχαροπλαστείο, πρώτος στην σειρά και είσαι τετ-α-τετ με την τελευταία πάστα. Μπαίνει μια γιαγιά και (όπως κάνουν πολλές) σε προσπερνά και ζητά την πάστα από την υπάλληλο. Η υπάλληλος επειδή είναι σε δύσκολη θέση δεν μιλά αλλά ο πελάτης πίσω από εσένα λέει "άσε την γιαγιάκα να πάρει την πάστα, πόσες θα έχει την ευκαιρία να φάει ακόμα;" βάζοντας σέ σε ένα δίλλημα από το οποίο θα βγεις ως ο ανιδιοτελής νέος που παραχωρεί την πάστα ή ο "εγωίσταρος" που δεν λυπήθηκε τα "λίγα ψωμιά" της γιαγιάς. Για να σε βγάλω από την δύσκολη θέση, θα σου πω ότι αφού ήσουν πρώτος μπορείς απλά να αγνοήσεις τον κύριο και την θέση που σε έβαλε και απλά να κάνεις ό,τι θα έκανες αν αντι για την γιαγιά έμπαινε στο ζαχαροπλαστείο κάποιος που δεν άξιζε την λύπησή σου. "Μα δεν μπήκε άλλος, η γιαγιάκα μπήκε" θα μου πεις, "πώς θα πάρω την πάστα χωρίς τύψεις για την γιαγιά"; Αφού επιλέγεις να ξεχάσεις το γεγονός ότι σου πήρε και την προτεραιότητα μπορείς απλά να σκεφτείς ότι μέσα στα χρόνια που έχει ήδη ζήσει η γιαγιάκα (σε μια ακμάζουσα οικονομία) πρόλαβε να φάει πολλές πάστες και μάλιστα ανέπτυξε το θράσος να σου κλέψει την θέση και να διεκδικήσει κάτι που διεκδικούσες εσύ. Με την λογική του κυρίου, την πάστα και την λύπησή μου θα την άξιζε ένας νέος άνθρωπος που ήξερα ότι δεν θα έιχε τις ίδες ευκαιρίες να ζήσει όσο η γιαγιά.
- Ένας γεράκος! Θα είναι σοφός...
Έχω συναντήσει πολλούς ανθρώπους που κάνουν αυτή την υπόθεση αβίαστα. Δεν ξέρω αν φταίει η Γερουσία ή η Πατριαρχία -ως γνωστόν οι γιαγιούλες είναι "γλυκούλες" όχι σοφές- αλλά όποια και να είναι η αιτία εγώ είμαι επιφυλακτικός. Όπως με κάθε άνθρωπο έτσι και με τους γεράκους δεν μπορώ αυτόματα να υποθέσω απλά και μόνο από την ηλικία τους ότι είναι σοφοί. Πείτε με κυνικό αλλά πιο εύκολα θα υπέθετα ότι τα έχει χαμένα παρά τετρακόσια. Δεν μπορώ να αρνηθώ την σοφία που προσφέρει η εμπειρία και η ηλικία αλλά δεν μπορώ και να μην θυμηθώ ότι αυτά δεν αρκούν. Ας πούμε ότι πας σε ένα χωριό, στο καφενείο ένας παππούς σου πιάνει την κουβέντα και σε κερνά έναν ελληνικό και δυο τσίπουρα. Πίνεις εσύ και λες "πολύ καλός ο γεράκος" και με θετικό mindset, συστήνεστε και προχωρά η συζήτηση. Σου αφηγείται την ιστορία του, μιλά για την δουλειά του στα χωράφια, για το λάδι που βγάζει (και είναι το καλύτερο στην Ελλάδα) και επειδή έχει όρεξη σου αναλύει όλο το επιχειρηματικό πλάνο του και τονίζει το γεγονός ότι με τις επιδοτήσεις δεν πήρε αυτοκίνητο αλλά ανέπτυξε την επιχειρήσή του. Κάποια στιγμή, όμως, σου μιλά για το προσφυγικό και το πώς μας παίρνουν τις δουλειές οι ξένοι, για το ότι όταν η γυναίκα του τού έφερνε αντίρρηση της έδινε δυο χαστούκια και αυτή "έσκαγε" και για το πως θα προτιμούσε ο γιος του να είναι στην φυλακή παρά π**στης. Αυτός "γεράκος" που υπήρξε ένας εκπληκτικός επιχειρηματίας για την εποχή του, μπορεί να χαρακτηριστεί σοφός; Αν και ήμουν λίγο υπερβολικός, το έκανα για να δείξω ότι αν και καλοπροέραιτη μια τόσο αβίαστη υπόθεση κρύβει κινδύνους.
- Εσείς η νεολαία χαλάτε τον κόσμο για αυτό πάμε κατα διαο...
Θα διακόψω την όχι-και-τόσο καλοπροέραιτη φράση του γέρακου ή της γριούλας γιατί δεν είναι ούτε σοφή ούτε βάσιμη. Νομίζω πως οι περισσότεροι ξέρουμε ότι
συνήθως όποιος λέει αυτή την ατάκα αναφέρεται στις ηθικές αξίες της κάθε εποχής με τις νεότερες γενιές να χάνουν στην σύγκριση. Προσωπικά αυτή την φράση την ακούω σε προεκλογικές περιόδους από διάφορους που θέλουν να με συμβουλέψουν να ψηφίσω το ίδιο κόμμα με αυτούς γιατί είναι μεγαλύτεροι και (άρα) σοφότεροι, αντίθετα με εμένα τον αδαή νέο. Το μόνο που θα πω σε όλους αυτούς είναι το εξής. Τόσα χρόνια ψηφίζατε εσείς και συνήθως με σταυρωμένα ψηφοδέλτια και η κατάσταση έγινε όπως όλοι την ξέρουμε. Αν ήμουν, λοιπόν, στην θέση σας δεν θα μοίραζα συμβουλές για πολιτική και ηθική γιατί θα με εξέθεταν.
Υ.Γ. Επειδή ήμουν ιδιαίτερα κυνικός και ένιωσα τύψεις θα μάθω μερικές συνταγές της γιαγιάς και αν έχω λίγη από την μαεστρία της και τα φαγητά μου τρώγονται θα τις μοιραστώ και με εσάς.
Σχόλια