"Ένας κόσμος, εσύ!", "Ένας κόσμος στα χέρια σου!" και άλλα τέτοια σλόγκαν κυριαρχούσαν σε εταιρείες τεχνολογίας και τηλεπικοινιών για να σε κάνουν να νιώθεις ότι έχεις τον έλεγχο εσύ και μόνο εσύ. Μπορεί αυτά τα σλόγκαν να έχουν αλλάξει πια αλλά θεωρώ πως προδίδουν μια νοοτρόπια που έχει εγκατασταθεί στην καθημερινότητα πολλών και έχει την δυνατότητα να δημιουργήσει αρκετά προβλήματα.
Μιλούσα με δύο φίλους τις προάλλες και συζητούσαμε για ένα παιδί που δεν ήθελε να φάει τις φακές που είχαν στο σπίτι και προτιμούσε να παραγγείλουν burgers. Το παιδί εξέφρασε την δυσαρέσκιά του έντονα - φωνές, κλάματα, γκρίνια- και ο γονιός του ήρθε στην θέση να διαλέξει μεταξύ της συναισθηματικής ικανοποίησης του παιδιού του παραγγέλνοντας φαϊ και της υγιεινής και οικονομικής επιλογής να του σερβίρει τις φακές. Τι θα έπρεπε να κάνει ο γονιός; Όταν με ρώτησαν, η αφθόρμητη άποψή μου ήταν ότι θα έπρεπε να μην πάρει φαγητό απ' έξω και να επιμείνει στις φακές με ωραίο τρόπο. Έτσι, θα μάθαινε στο παιδί ότι δεν μπορεί πάντα να φάει το φαί που θέλει όταν το θέλει. Μετά, όμως, σκέφτηκα ότι ένα τέτοιο μάθημα ίσως και να είναι υποκριτικό.
Το παιδί κρίνει τις επιλογές του.
Έβαλα τον εαυτό μου στη θέση του παιδιού και σκέφτηκα πως κι εγώ αν είχα την επιλογή να διαλέξω ανάμεσα σε φακές και ένα burger, με τα κριτήρια ενός παιδιού, η απόφαση μου θα ήταν "κλειδωμένη" πριν την πάρω συνειδητά. Αλλά και με την λογική ενός ενήλικα και τις ευκολίες που έχει αυτή η ηλικία στην λήψη αποφάσεων, όταν θέλω κάτι I see it, I like it, I want it, I got it. Μέσα στον καταιγισμό από διαφημίσεις κάθε μέρα ώρα και λεπτό, σε οποιοδήποτε μέσο με ήχο και εικόνα το να αγοράσω και να καταναλώσω είναι λογικό να "τρέχει" στο μυαλό μου συνέχεια. Όσο αυτά που μπορώ να αγοράσω αυξάνονται ή εξειδικεύονται σε σημείο που μου λύνουν προβλήματα που δεν ήξερα καν ότι έχω, είναι αναμενόμενο το ότι θα προτιμώ προϊόντα που μου κάνουν την ζωή πιο εύκολη. Δεν σου αρέσει η κάμερα στο κινητό σου; Πάρε το καινούριο που έχει καλύτερη κάμερα. Α! Το καινούριο δεν έχει μεγάλη χωρητικότα; Πάρε το pro που έχει την διπλάσια. Το pro δεν είναι γρήγορο; Πάρε το pro plus+ και το pro ++ και το pro +++ και... και δεν σταματά ποτέ. Δεν ισχύει βέβαια μόνο με την τεχνολογία αλλά με κάθε μεγάλο κομμάτι του εμπορίου. Μπορώ να βρω το κατάλληλο προϊόν όταν δεν θα θέλω να φαίνονται οι ρυτίδες μου, το πιο αποτελεσματικό για να νικήσει την ακμή, το πιο μοντέρνο ρούχο, το πιο βολικό και αποδοτικό πρόγραμμα γυμναστικής. Αφού όμως τα βολέψω όλα αυτά οι διαφημίσεις ξαναχτυπούν. Μου θυμίζουν ότι τώρα ένα νέο πρόβλημα προέκυψε. Έκρυψα τις ρυτίδες αλλά όχι τις ελιές, νίκησα την ακμή αλλά όχι την τριχόπτωση, έβαλα μοντέρνα ρούχα αλλά η μόδα άλλαξε, το πρόγραμμα της γυμναστικής μου δεν γύμναζε όλες τις μυικές ομάδες οπότε θέλω άλλο. Και μέσα σε αυτόν τον κύκλο προβλήματος - επίλυσης δημιουργείται ένας κύκλος συναισθημάτων ανικανοποίησης - ικανοποίησης που σχετίζεται με την αγορά νέων προϊόντων και μαζί του η αίσθηση ότι μπορώ έτσι να έχω κάθε πτυχή του εαυτού μου και του περιβάλλοντος μου σε τάξη. Γιατί, λοιπόν, αφού μπορώ να μην το κάνω; Γιατί το παιδί να μην φάει το burger αφού θα μεγαλώσει σε μία κοινωνία που του προσφέρει λύση σε κάθε πρόβλημα;
Το παιδί αντιδρά.
Το αίσθημα του ελέγχου και της ικάνοποίσης των προβλημάτων μου θα συνοδεύονται από τις στιγμές εκνευρισμού και θυμού όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως τα θέλω. Όταν λέω να γίνει κάτι και δεν γίνεται, όταν κάτι πάει λάθος και χάνω τον έλεγχω και γίνομαι κι εγώ σαν το παιδί που κλαίει και οδύρεται. Μεταφέρω την λογική του κύκλου ανικανοποίησης - ικανοποίησης σε έναν τομέα που δεν μπορώ να ελέγξω, τις σχέσεις μου. Είναι κάτι το οποίο συνειδητοποίησα πρώτα σε εμένα και μετά άρχισα να το αναγνωρίζω και σε άλλους. Ενώ έμαθα να πιστεύω ότι μπορώ να έχω ό,τι χρειαστώ όπως το θέλω, έναν κόσμου φτιαγμένο μόνο για εμένα, σαν να ελέγχω τα δικά μου Sims, έβλεπα ότι στο κομμάτι των σχέσεων (ανεξάρτητα από το είδος τους) δεν μπορούσα να πείσω ανθρώπους να μην κάνουν αυτό που έχουν στο μυαλό τους, να μην μου τηλεφωνήσουν όταν θέλω ησυχία, να μην φύγουν όταν θέλουν αλλά όταν θελήσω εγώ, να μην κάνουν μια χαζομάρα που θέλουν γιατί θα τους βάλει σε κίνδυνο ενώ τους είχα προειδοποιήσει. Αυτή η διαπίστωση από αιτία θυμού κατέληξε να είναι ένα σημείο εξέλιξης του τρόπου με τον οποίο βλέπω τις σχέσεις και τον κόσμο γενικότερα.
Θα δώσει φακές ή burger ο γονιός;
Μεγάλο μέρος των προβλημάτων που λύνουν τα νέα προϊόντα είναι ελλείψεις που είχαν οι προηγούμενες εκδοχές τους. Το νέο απορρυπαντικό αντιμετωπίζει πιο καλά από ποτέ τους λεκέδες. Αλλά το ίδιο είχαν πει και για το παλιό. Εγω που ήμουν ευχαριστημένος με το παλιό, όταν δω την διαφήμιση θα πιστώ ότι το παλιό δεν μου αρκούσε πραγματικά και θα το αλλάξω. Δηλαδή, ενώ είχα ένα απορρυπαντικό που έκανε την δουλειά του και το είχα μάθει, τώρα νιώθω ότι ξαφνικά κάτι άλλαξε και οι ατέλειες του μεγενθύνονται στα μάτια μου μέχρι που θα αγοράσω το νέο. Τελικά, όμως, είχα πρόβλημα ή όχι; Αρκεί να σκεφτώ ότι κάθε προϊόν θα έχει θετικά και αρνητικά στοιχεία. Το νέο απορρυπαντικό είναι καλύτερο με τους λεκέδες από κρασί αλλά χρησιμοποιείται μόνο σε πλύσεις των 60 βαθμών και πάνω. Το παλιό δεν ήταν τόσο δυνατό αλλά μπορούσα να πλύνω με αυτό στους 30 βαθμούς. Οπότε στην πραγματικότητα ενώ νιώθω ότι λύνω το ένα πρόβλημα, δημιουργώ άλλα. Αλλάζω στην πραγματικότα την κατάσταση στην οποία θα βρίσκομαι όταν πλένω. Δεν λύνω κάποιο πρόβλημα, δηλαδή, απλά αλλάζω τον τρόπο με τον οποίο πλένω, συμμορφώνομαι στις απαιτήσεις ενός προϊόντος κάθε φορά που δεν με ικανοποιεί και αυτές οι απαιτήσεις είναι πολλές φορές σχεδιασμένες έτσι ώστε οι κατασκευαστές να ξέρουν τι θα με δυσκολεύει στο πλύσιμο και "μαγικά" να βρούν την λύση στην δυσκολία μου.
Ας δώσει φακές.
Αν το παιδί φάει φακές μπορεί και να γλυτώσει. Το πρόβλημα του παιδιού δεν είναι σημαντικό, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι δεν είναι καν υπαρκτό. Είτε φάει φακές είτε φάει burger, θα χορτάσει, δεν θα πεινάσει. Το πρόβλημα είναι απλά ότι δεν έχει τον έλεγχο για το φαγητό του. Αν απλά δεχθεί ότι το φαί είναι αυτό που υπάρχει στο σπίτι τότε δεν θα έχει λόγο να αντιδράσει. Έτσι κι εγώ, αν συνηθίσω ότι κάποια πράγματα στην ζωή είναι έτσι επειδή έτσι είναι δεν θα έχω λόγο να αντιδράσω. Αποφάσισε κάποιος να φύγει; Έτσι είναι. Δεν μπορώ να κάνω κάτι για να αλλάξει. Θέλει κάποιος να με καλέσει όταν δεν θέλω να ακούω άνθρωπο; Ας το κάνει. Θέλει άλλος να κάνει μια επικίνδυνη χαζομάρα ενώ του είπα ότι θα χτυπήσει; Επιλογή του. Δεν έχω λόγο να παρέμβω σε καμία από αυτές τις επιλογές γιατί δεν είναι δικές μου και άρα δεν τις ελέγχω. Αυτό που εγώ ελέγχω είναι η αντίδρασή μου όταν φύγει, το αν θα απαντήσω όταν με καλέσει, το αν θα προειδοποιήσω για την χαζομάρα και τίποτα άλλο. Οι ανθρώπινες σχέσεις είναι αυτές που δεν μπορούν εύκολα να σχεδιαστούν από μια ομάδα μάρκετινγκ, δεν μπορεί κάποιος εύκολα να τις σχεδιάσει γιατί έχουν απρόβλεπτα στοιχεία που μπορεί να είναι εντελώς αντίθετα από την λογική του καθενός. Αυτό εμένα με παρηγορεί γιατί αν είναι τόσο απλό για κάποιον να με υπνοτίσει στο να "αναβαθμίζω" τα προίόντα που χρησιμοποιώ, οι σχέσεις είναι ο αναπάντεχος παράγοντας που τελικά μου δείχνει ότι ούτε οι άλλοι έχουν τον πλήρη έλεγχο της ζωής και των επιλογών μου.
Σχόλια