Πατροκτονία

Ο νέος Μαρτίν σηκώνει το χέρι του με το οποίο κρατούσε ένα μαχαίρι. Βλέπει τον πατέρα του και τον μαχαιρώνει 27 φορές. Είναι ένας πατροκτόνος. 'Η μήπως όχι;

Αυτή την απορία θέτει και συζητά ο συγγραφέας Σέρχιο Μπλάνκο, στην παράσταση Μια Άλλη Θήβα, με σκοπό να δημιουργήσει ένα θεατρικό έργο με τον ισοβίτη Μαρτίν. Ο Μπλάνκο, αρχικά, παίρνει τις κατάλληλες εγκρίσεις για να μιλήσει με τον Μαρτίν αλλά και για να του επιτρέψουν πρωταγωνιστήσει, αν το ήθελε, στην παράσταση. Εκείνος δέχεται αλλά τελικά δεν του επιτρέπεται να λάβει μέρος στην παράσταση. Γι' αυτό ο Μπλάνκο ζητά αντ' αυτού να δοθεί άδεια εξόδου στον Ματρίν για καθεμία παράσταση ώστε να τις παρακολουθήσει όλες ως μέρος του κοινού. Η άδεια δεν δόθηκε. Σαν τελευταία προσπάθεια, ζητά να παραστεί στην γενική πρόβα συνοδευόμενος πάντα από αστυνομικούς.

Ο ηθοποιός που θα παίζει τον ρόλο του Μαρτίν λέγεται Φεδερίκο και ερμηνεύει και τους δύο ρόλους και η παράσταση είναι μια παρουσίαση των συναντήσεων του Σέρχιο Μπλάνκο με τον Μαρτίν και τον Φεδερίκο. Έτσι, η παράσταση που φτιάχνει ο Μπλάνκο είναι αυτή η οποία είδα, δηλαδή η παράσταση δείχνει το πώς φτιάχτηκε η ίδια η παράσταση. Περιλαμβάνει τον εαυτό της.

Στο έργο περιγράφεται η κακοποιητική συμπεριφορά του πατέρα του Μαρτίν ήδη από την παιδική ηλικία του εικοσιενάχρονου φυλακισμένου. Σχηματίζεται το πορτρέτο ενός επιθετικού γονέα και συζύγου μέχρι την μέρα που το παιδί του τον μαχαίρωσε πολλαπλά σε όλο του το σώμα με αφορμή τον χαρακτηρισμό του ως "πουτάνα". Ο Μαρτίν ήταν σεξεργάτης από την εφηβεία του διότι δεν κατάφερε να δουλέψει σε καμία άλλη δουλειά, ήταν σαν η μοίρα του να είχε καθοριστεί από την συμπεριφορά του πατέρα του και οι επιλογές του να ήταν απλές συνέπειες αυτής.

Σε έναν παραλληλισμό με την ιστορία του Οιδίποδα, ο συγγραφέας αναρωτάται αν ο Μαρτίν ήταν όντως πατροκτόνος. Αν οι επιλογές της νεαρής ζωής του δεν ήταν τίποτα παραπάνω από αποτελέσματα μιας κακοποιητικής και βίαιης ανατροφής και το πεπρωμένο του ήταν καθορισμένο, δεν θα έπρεπε να θεωρηθεί αθώος; Όσο αθώο ήταν και το μαχαίρι, ένα αντικείμενο που κάποιος επηρέασε και το μετέτρεψε σε φονικό όπλο. Είναι απλό κανείς να σκεφτεί ότι ο Μαρτίν σκότωσε αυτόν που τον γέννησε, που τον έφερε στην ζωή, άρα είναι πατροκτόνος. Τελικά, ο Μαρτίν έχει επιλογή ή αντιδρά με περίπλοκο αλλά προκαθορισμένο τρόπο χωρίς να έχει την δύναμη να αλλάξει το "γραφτό" του;

Η απάντηση δεν δίνεται ξεκάθαρα ή και καθόλου. Ίσως ο σκοπός της παράστασης να είναι η υποβολή του θεατή σε αυτό το ερώτημα αλλά εμένα αυτό δεν με καλύπτει. Αναρωτιέμαι εάν βάζαμε ένα άλλο άτομο στην θέση του Μαρτίν, αν αυτό θα είχε φτάσει στο σημείο να δολοφονήσει τον άντρα που τον έφερε στην ζωή. Αν όχι, τότε μάλλον η δολοφονία να μην είναι αναπόφευκτη συνέπεια ενός τοξικού χαρακτήρα. Για εμένα ο Μαρτίν δολοφόνησε τον πατέρα του αλλά δεν είναι πατροκτόνος. 

Τί είναι ο "πατέρας"; Είναι ο άντρας που παίρνει μέρος στην σύλληψη του εμβρύου, είναι αυτός που μεγαλώνει το παιδί, είναι όλα αυτά ή τίποτα από όλα; Αν δεν οριστεί η λέξη σωστά τότε όλη η συζήτηση δεν έχει νόημα. Οι δύο πρώτες επιλογές έχουν μια ουσιαστική διαφορά. Στην πρώτη ο πατέρας είναι ένας τίτλος ο οποίος απλώς δηλώνει την συμμετοχή του στην σύλληψη και τίποτα παραπάνω. Σαν να θεωρούμε βασιλιά όποιον φοράει το στέμμα, κι αν το βγάλει απλώς να είναι ένας "κοινός" άνθρωπος. Η δεύτερη επιλογή υποδηλώνει ότι ο πατέρας είναι ένας ρόλος, ένας χαρακτήρας στον οποίο όποιος αναλαμβάνει να μεγαλώσει ένα παιδί οφείλει να εκτελεί κάποιες ενέργειες όπως να το προστατεύει, να το ταΐζει και ό,τι άλλο θεωρεί η κοινωνία "πατρικό". Τα ίδια ερωτήματα συζητούνται όταν αναρωτιόμαστε αν ένας θετός πατέρας είναι πραγματικά ο πατέρας  του θετού παιδιού του. 

Για τα παιδιά, ίσως η δεύτερη επιλογή να είναι πιο σημαντική αλλά στην πραγματικότητα καμία δεν είναι ακριβής. Ένα παιδί χτίζει στο μυαλό του καθώς μεγαλώνει μια εικόνα για τον πατέρα του, εξιδανικευμένη ακόμα και αν αυτός είναι κακοποιητικός. Λόγω της φύσης του, το παιδί θεωρεί την πατρική συμπεριφορά ένα παράδειγμα προς μίμηση ακόμα και αν αυτή είναι αντίθετη με τον ηθικό κώδικα της κοινωνίας. Μεγαλώνοντας, όμως, ο έφηβος λαμβάνει ερεθίσματα και βιώματα έξω από τον οικογενειακό κύκλο και αρχίζει να εντοπίζει διαφορές μεταξύ του πατέρα του και άλλων πατεράδων και αντρών γενικότερα. Βλέπει τα προβλήματα και κρίνει. Καταρρίπτει την εικόνα που έχτισε, την εικόνα που ήταν για εκείνον ο "πατέρας". Σιγά-σιγά τον "σκοτώνει" και στην θέση του μπαίνει μια πιο ρεαλιστική εκδοχή αυτού. Το κατά πόσο αυτή την εκδοχή την κρίνει καλή ή κακή, βοηθητική ή καταστροφική εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η συμπεριφορά του πατέρα, τα παραδείγματα που η κοινωνία έδειξε στον έφηβο, την κριτική του ικανότητα και άλλα. Πάνω από όλα, όμως, θεωρώ πως ο σημαντικότερος παράγοντας είναι η βοήθεια του πατέρα στην ομαλή αποδόμηση της εικόνας και η σταδιακή απόδειξη του ότι και αυτός είναι ένας άνθρωπος και όχι κάποιος ιδανικός ρόλος.

Με την παραπάνω έννοια, σε εμένα, η πατροκτονία (και αντίστοιχα η μητροκτονία) μοιάζει με ένα υποχρεωτικό βήμα προς την ενηλικίωση ενός εφήβου, κάτι αναπόφευκτο. Αντίθετα, η πραγματική δολοφονία του άντρα που έχει τον ρόλο του πατέρα ίσως να μην αποφεύγεται μόνο σε λίγες πολύ τραυματικές περιπτώσεις. 

Θα κλείσω λέγοντας πως είναι πολύ διαδεδομένη τακτική υπεράσπισης κατηγορούμενων για κακουργήματα η παρουσίασή τους ως απλά υποχείρια μιας σημαδεμένης μοίρας, σαν άψυχα αντικείμενα που τα χειρίζεται μια αόρατη υπερδύναμη ανίκανα να λειτουργήσουν διαφορετικά. Έτσι, θα υπερασπιστεί ένας δικηγόρος έναν δολοφόνο, έναν βιαστή ή έναν παιδόφιλο. Θεωρώ αναγκαίο να θυμόμαστε, όμως, πως έτσι μπορεί ο καθένας να συγχωρεθεί για κάθε έγκλημα απλά υποβιβάζοντας την οντότητα του σε κάτι άβουλο, κάτι ζωώδες, ενώ ένας άνθρωπος είναι ικανός επιλέξει πως δράσει.